Elektrik Kesilince Sunucu ve Ağ Cihazları Ne Olur? UPS Seçimi ve Bakımı
Elektrik bir saniyeliğine gitti ve geri geldi. Işıklar titredi, masaüstü bilgisayarlar yeniden başladı, herkes bir şey kaybetmiş gibi baktı. Asıl soru sunucu odasında. Orada çalışan bir veritabanı, bir NAS ya da bir sanal makine ana makinesi o saniyede ne yaşadı?
Cevap çoğu zaman “bir şey olmadı” olur. Bazen de olur. Yarım yazılmış bir veritabanı dosyası, açılmayan bir sanal makine, mantıksal olarak bozulmuş bir disk dizisi. Fark, kabinin içindeki küçük kutuda yani UPS’te ve o kutunun bakımının yapılıp yapılmadığında.
Hangi UPS tipi hangi ortama uyar?
Piyasada üç temel tip var ve fiyat farkı belirgin.
| Tip | Nasıl çalışır | Nereye uyar |
|---|---|---|
| Standby (offline) | Şebeke normalken doğrudan geçirir, kesilince aküye atlar. Geçiş süresi birkaç milisaniye. | Tek masaüstü bilgisayar, küçük ofis |
| Line-interactive | Voltaj dalgalanmasını aküye geçmeden düzeltir. Kesintide aküye atlar. | Küçük sunucu, NAS, switch, çoğu ofis kabini |
| Online (çift dönüşümlü) | Yükü sürekli inverterden besler, şebeke ile cihaz arasında doğrudan bağ yoktur. | Tek başına kritik sunucu, şebekesi sağlıksız tesis, üretim ortamı |
Şebeke gerilimi sık dalgalanan bir sanayi bölgesinde ya da eski bir binada oturuyorsanız online tip daha mantıklı. Şehir merkezinde, temiz bir binada, birkaç cihazlık bir kabin için line-interactive çoğu zaman yeter. Online tipin akü ömrü konusunda avantajlı olduğu söylenir ama bu iddiayı ağırlıkla üreticiler yapıyor, kendi tesisinizin ölçümüne bakmadan karar vermeyin.
Kapasite nasıl hesaplanır?
UPS üzerinde iki rakam yazar, VA ve Watt. Cihazların çektiği güç Watt olarak yazar, UPS’in etiketindeki büyük sayı ise VA’dır. İkisi birbirine eşit değil. Watt, VA ile güç faktörünün çarpımıdır ve güç faktörü modele göre değişir. Hesabı cihazın veri sayfasındaki Watt değeri üzerinden yapın.
Basit bir yöntem:
- Korunacak her cihazın etiketinden ya da yönetim ekranından gerçek tüketimi toplayın (sunucu, NAS, switch, güvenlik duvarı, modem).
- Toplamı UPS’in Watt kapasitesiyle karşılaştırın. Ben yükü kapasitenin yaklaşık yüzde 70’inin altında tutmayı tercih ederim. Yüzde 100’e yakın çalışan UPS hem aküyü hem kendini yorar.
- Üreticinin çalışma süresi tablosuna bakın. Yarım yükte on dakika, tam yükte iki dakika gibi bir tablo çıkar.
Çalışma süresini yanlış anlamak çok yaygın. UPS elektrik kesintisini “atlatmak” için değil, sunucuyu düzgünce kapatacak vakit kazanmak için orada. Beş ile on dakika çoğu ofis için yeterli. Yarım saatlik kesinti için jeneratör ayrı bir konu.
Düzgün kapanma ayarı yapıldı mı?
Bu madde en çok atlanan kısım. UPS’in USB ya da ağ kartı üzerinden sunucuya “elektrik gitti, akü yüzde 30’a düştü” demesi gerekir. Sunucu bu mesajı alınca kendini kapatmak üzere ayarlı değilse, akü bitene kadar çalışır ve sonra sert şekilde söner. Beş dakikalık kazanımın hiçbir anlamı kalmaz.
Kontrol için:
- UPS yönetim yazılımı sunucuya kurulu mu, ağ kartı varsa sunucu ve NAS onu dinliyor mu?
- Kapanma eşiği tanımlı mı (örneğin akü yüzde 20’ye düşünce ya da kalan süre iki dakikaya inince)?
- Sanal makine ana makinesi varsa önce sanal makineleri kapatıp sonra kendini kapatıyor mu?
Bu ayarları bir kez kurup bırakmak da yetmez. Sunucu yenilendiğinde ya da yazılım güncellendiğinde sessizce bozulur.
Akü ne zaman değişir?
Kapalı tip kurşun-asit (VRLA) aküler genelde üç ile beş yıl dayanır. Üreticiler bu aralığı verir, oda sıcaklığı yükselince süre kısalır. Sıcaklığı 20-25 derecede tutulan bir odada dördüncü, beşinci yıla gidebilirsiniz. Sunucu odası yazın 30 dereceyi aşıyorsa üç yıl dolmadan gözünüz akü üzerinde olsun.
Akü zayıfladığında UPS çoğu zaman haber verir. Ön panelde uyarı yanar, ara ara bip sesi gelir. Birçok ofiste bu sesi kısıp geçiyorlar, duyan da “ne zamandır öyle” der. O uyarı, şebeke gittiğinde UPS’in sizi taşımayacağı anlamına gelebilir.
Yılda bir yapılacak test
Gerçek bir kesinti sırasında öğrenmek istemeyeceğiniz şeyi önceden öğrenmek için:
- Aylık otomatik akü testi (self-test) açık olsun. Çoğu model destekler.
- Yılda bir, çalışma saatleri dışında, şebeke girişini bilerek çekip gerçek yükle bir deneme yapın. Sunucu düzgün kapanıyor mu, çalışma süresi etiketteki sürenin yarısına bile ulaşıyor mu?
- Deneme sonrası UPS’i kapalı bırakmayın, aküyü doldurmasını bekleyin.
Kabine ek olarak şunları gözden geçirin. UPS çıkışına lazer yazıcı bağlamayın, ilk çalışmada çektikleri akım cihazı aşırı yükleyebilir. Priz uzatmalarını birbirine zincirlemeyin. Switch ve güvenlik duvarını da UPS’e bağlayın, çünkü sunucu ayakta kalsa bile ağ giderse kimse ona ulaşamaz.
Sık sorulan sorular
UPS ile jeneratör aynı şey mi? Hayır. UPS saniyesiz geçiş sağlar ama dakikalarla ölçülen süre verir. Jeneratör uzun süreli enerji verir ama devreye girmesi on saniye sürebilir. İkisi birlikte kullanılır.
Masaüstü bilgisayarlar da UPS’e bağlanmalı mı? Genelde değil. Çalışanın dosyası bulutta ya da sunucudaysa bir bilgisayarın ani kapanması büyük kayıp yaratmaz. Maliyeti sunucu, ağ ve kritik cihazlara harcayın.
Mevcut UPS’in akü durumunu nasıl öğrenirim? Yönetim ekranında ya da yazılımında akü sağlığı, kalan süre ve son test tarihi görünür. Bu bilgi yoksa ya da test hiç yapılmamışsa, akü yaşı için etiketteki üretim tarihine bakın.
Kabinde ne kadar yük olduğunu, UPS’in kaç yaşında olduğunu ve kapanma ayarının çalışıp çalışmadığını bilmiyorsanız bu bir denetim konusudur. Bize yazın, kabini yerinde ya da uzaktan birlikte gözden geçirelim.
İlgili Yazılar
Sunucu Yenileme Zamanı Geldi mi? Bakmanız Gereken Yedi İşaret
Sunucu yaşı tek başına karar vermez. Yazılım desteğinin bitiş tarihi, garanti, disk sağlığı, yedek ve kapasite gibi yedi işarete bakınca yenileme, bulut ya da bir yıl daha bekleme kararı netleşir.
Devamını Oku: Sunucu Yenileme Zamanı Geldi mi? Bakmanız Gereken Yedi İşaret
BT Altyapı Denetimi Neleri Kapsar? İlk Haftada Ne Çıkar
Altyapı denetiminde yedekten yönetici hesaplarına, lisanstan destek sonu yaklaşan sunuculara kadar neye bakılır, ne süre alır ve çıkan bulgular nasıl sıraya konur? Denetim öncesi hazırlanacaklar da burada.
Devamını Oku: BT Altyapı Denetimi Neleri Kapsar? İlk Haftada Ne Çıkar
2027 BT Bütçesinden Önce: Hangi Ürünün Desteği Ne Zaman Biter?
Office 2021 desteği 13 Ekim 2026'da kapandı, Windows Server 2016 12 Ocak 2027'de kapanıyor. Bütçeden önce envanterde bakılacak tarihler ve ESU maliyeti.
Devamını Oku: 2027 BT Bütçesinden Önce: Hangi Ürünün Desteği Ne Zaman Biter?